“En ineens besef je: ik ben niet van suiker”, lees ik op een reclamebord als ik door de stad rijd. “Jaa”, roep ik door het open raam naar het reclamebord. “Mee eens!” Als ik het later online opzoek, zie ik dat het reclame is voor Frisk, van die suikervrije pepermuntsnoepjes. Op dat moment heb ik geen idee waar het over gaat, maar ik ben het er hartgrondig mee eens. Inderdaad! Wij zijn niet van suiker, maar als je de huidige trend ziet in de new age psychologie, waar alles geduid wordt als trauma en trigger, zou je haast gaan denken dat we wél allemaal suikerpopjes zijn.

Het woord ’trigger’ komt uit de trukendoos van de mind control-programma’s van de geheime (niet zo geheime) militaire dienst. Het verwijst naar een methode waarbij een soldaat getraind wordt om automatisch, dus onbewust, tot bepaalde acties over te gaan – zoals aanvallen, verdedigen, schieten – als hij een specifiek woord hoort, een specifiek beeld ziet of een specifiek gebaar opmerkt. Dat specifieke woord, beeld of gebaar is wat ze de trigger noemen. De methodes die hiervoor gebruikt worden zijn barbaars en wreed. Je hoopt dat je dat nooit zult meemaken. Alleen al daarom is het ongepast om het woord ’trigger’ te gebruiken terwijl je eigenlijk gewoon bedoelt: je voelt je geïrriteerd, geprovoceerd, geraakt, gekwetst, geschokt, geïnspireerd, verward, uitgedaagd of emotioneel. Wees gewoon wat preciezer met je woorden en het woord ’trigger’ is niet meer nodig. In de new age psychologie wordt het steeds meer gebruikt om aan te duiden dat je door iets wat er gebeurt in een traumarespons schiet, wat het narratief versterkt dat we allemaal getraumatiseerd en dus vreselijk kwetsbaar zijn. Ik vraag me heel erg af of dat zo is. Zijn we echt van suiker?

Laatst las ik in de inleiding van zo’n typisch Amerikaans zelfhulpboek à la NLP, Louise Hay, positief denken, visualiseren, affirmeren en zo: “Misschien ben je niet bewust van het feit dat je getraumatiseerd en onzeker bent, dus in de eerste hoofdstukken van dit boek gaan we kijken hoe dat eruitziet, zodat jij het in je eigen leven ook kunt herkennen. Vervolgens gaan we aan de slag met hoe je dat kunt oplossen.” Met andere woorden, praat iemand eerst een probleem aan en draag vervolgens de oplossing aan. Waar hebben we dat meer gehoord? Als iemand dat boek niet zou lezen, zou er wellicht niks aan de hand zijn.

Een ander boek ging over de overgang en wat dat allemaal met zich meebrengt. In het eerste hoofdstuk werd heel sterk gesuggereerd dat alle vrouwen die in de overgang zijn, moeten rouwen over het feit dat ze niet meer nagekeken worden op straat, omdat ze volgens de maatschappelijke standaard niet langer gezien worden als aantrekkelijk. Pardon? dacht ik. Ja, het stond er echt, en ook: “Als je denkt dat je daar geen last van hebt, dan zit je in de ontkenning. Dan druk je het verdriet over dit verlies weg en dat maakt het probleem alleen maar groter.” Nou jaaaa. Dus als ik zeg dat dit geen probleem is voor mij, dan heb ik een probleem? Ik weet toevallig uit de eerste hand dat er een heleboel vrouwen zijn rond de overgangsleeftijd die het werkelijk geen moer kan schelen of ze wel of niet nagekeken worden op straat. Ze zijn helemaal niet bezig met of er wel of niet naar ze gekeken wordt – en waren dat trouwens ook niet toen ze jonger waren.

Terug naar dat Amerikaanse zelfhulpboek. De auteur deelt op een gegeven moment een persoonlijke anekdote over een van de trauma’s die ze als kind heeft meegemaakt. Ze was aan het spelen bij haar oom en tante en vroeg of ze een nachtje mocht blijven logeren. En die oom en tante zeiden zomaar: ‘Nee’. Nou, daar was ze dus heel onzeker van geworden en dat had haar tot in haar volwassenheid achtervolgd. Hallo troela, je bent niet van suiker! Ik bedoel, ik ontken niet dat trauma een reëel iets is, maar kom op zeg, niet alles is trauma.

Er zijn ook veel mensen die de geboorte per definitie als iets traumatisch zien en daarbij refereren aan de gang door het geboortekanaal en het feit dat je door de weeën onherroepelijk naar buiten geduwd wordt. Halloo mensen, dat is de natuur! Daar is niks traumatisch aan! Het wordt pas traumatisch als de geboorte op onnatuurlijke wijze plaatsvindt, bijvoorbeeld met een keizersnee, of in een steriel ziekenhuis onder felle neonlichten, of met een doodsbange moeder, of met gehaaste artsen en verpleegsters die te snel de navelstreng doorknippen, en ga zo maar even door. Maar geboren worden zelf traumatisch? Kom op, zeg.

Een ander boek, dit keer over jeugdtrauma en hoe ouders hun kinderen kunnen verpesten. Ja, dit gebeurt. Goed punt! Tegelijkertijd erger ik me rot aan dat ‘parent blaming’, waarbij werkelijk alle problemen die je als volwassene kunt hebben, toegeschreven worden aan de ouders. Het is hip – eigenlijk al sinds de tachtiger jaren, dus intussen is het misschien meer een gewoonte geworden – om je ouders van alles de schuld te geven, maar hoe kortzichtig is dat? Als je een beetje verder kijkt dan je neus lang is, zie je dat je vader en moeder deel uitmaakten van een systeem dat onwerkbaar is, want om voor je kinderen te zorgen moet je in deze samenleving veel te hard werken om de huur of hypotheek te betalen, en de crèche, en het paardrijden, en de hockeyclub, en de merkkleding, en de mobiele telefoons, en ga zo nog maar even door. Om dan niet verder te kijken dan hoe erg het was dat je vader ’s avonds doodmoe thuiskwam van zijn werk en geen puf had om spelletjes met je te doen, is kortzichtig.

Natuurlijk hebben we bijna allemaal afwezige vaders gehad, maar geef niet hun de schuld. Kijk naar de oorzaak! Of als je een moeder had die depressief was of te veel sherry dronk omdat ze opgesloten zat in een flat op de dertiende verdieping – of als ze geluk had in een prefab Vinex-wijk met een schommel in de tuin – zonder netwerk, zonder vriendenkring, zonder activiteiten, zonder mensen in de buurt om een goed gesprek mee te voeren – hoe lief je kinderen ook zijn, je kunt niet de toestand in de wereld met ze bespreken – met als enige input boodschappen doen en poepluiers verschonen … geef niet haar de schuld, maar kijk naar de oorzaak. Ze was moederziel alleen!

“It takes a village to raise a child.” Om een kind op te voeden, heb je een heel dorp nodig. En wat hebben wij gedaan, of liever: wat hebben onze bestuurders gedaan? Ze hebben het gezin uitgeroepen tot hoeksteen van de samenleving en zo gerechtvaardigd en genormaliseerd dat families geïsoleerd zijn gaan leven in een bakstenen huis, waar ’s avonds de luiken dichtgaan en de deur op slot, want intussen vertrouwen we zelfs onze buren niet meer. Het gezin is een economische unit geworden, want nu moet iedereen zelf een auto, koelkast, wasmachine en flatscreen kopen. Lekker winstgevend, maar wat er mist is samenwerking, contact, vriendschap, uitwisseling en wederzijdse hulp. Dat is niet goed voor onze ouders en ook niet goed voor de kinderen. Kijk daar eens naar, zou ik zeggen. Dat is het ware trauma.

Kinderen zijn zeker niet van suiker. Zolang ze voelen dat hun ouders van ze houden en hun best doen, zijn ze relaxed en flexibel en zullen een enorme veerkracht en loyaliteit tonen. En nee, er is niks mis met loyaliteit. Er is niks mis met rekening houden met elkaar en jezelf niet continu op de eerste plaats zetten. Er is ook niks mis mee als je als kind door je ouders niet continu op de eerste plaats gezet werd. Loyaliteit ontstaat vanuit het vertrouwen dat de intentie van de ander – of het nou je vader, je moeder, je partner, je kind of wie dan ook is – goed is en hij of zij niks liever wil dan dat jij het goed hebt. Vanuit dat vertrouwen kun je herstellen van de momenten dat het even niet goed gaat, of langer niet goed gaat, of helemaal niet goed gaat.

Kinderen zijn niet zo snel getraumatiseerd. Een kind kan het best hebben als een logeerpartijtje niet doorgaat, of als mama geen tijd heeft om naar zijn tekening te kijken, of als papa chagrijnig is. Tegenwoordig is het ook hip om het te hebben over ‘kleine t-trauma’: een opeenstapeling van herhaaldelijke mini-trauma’s die bij elkaar even erg zijn als een groot trauma, maar die zo klein zijn dat ze bijna onzichtbaar zijn. Je moet maar gewoon aannemen dat ze bestaan. Waar hebben we dat eerder gehoord? Oh, en hoe kun je erachter komen of je ze hebt? Nou, ten eerste omdat iedereen ze heeft, maar ten tweede omdat je het ook kunt het herkennen aan bepaalde karaktereigenschappen, waaronder perfectionisme, het moeilijk vinden om bekritiseerd te worden, verlatingsangst, bindingsangst, onbestemde gevoelens van verdriet, onveiligheid of neerslachtigheid, stress, angst, verslavingsgevoeligheid, het gevoel er niet bij te horen, enzovoort. Zelfs een groot rechtvaardigheidsgevoel wordt gelabeld als een teken van trauma. Wind je je op over de oorlog? Trauma. Vat je ‘m? Het mens-zijn zélf, met alle ups en downs, met alle hobbels en tekortkomingen, met alle charme en mysterie, met alle kleur, onvoorspelbaarheid en intensiteit, wordt gelabeld als trauma. Je wordt geboren: trauma. Je groeit op: trauma. Je maakt vervelende dingen mee: trauma. Je hebt bepaalde eigenaardigheden: trauma. Je relatie loopt niet zo lekker: trauma. Je hebt geen zin om te werken: trauma. Wie wil dat wij gaan geloven dat we zo gevoelig zijn, zo kwetsbaar, zo niet toegerust om het leven te leven, dat we allemaal in therapie moeten?

Ik geloof er niks meer van. Ik geloof in de veerkracht, het natuurlijk herstellend vermogen, het optimisme, de levensvreugde en de onuitputtelijke kracht van de mens om alle tegenslagen te boven te komen. Je bent niet van suiker! Oh, en kunnen we het woord ’trigger’ bij deze alsjeblieft cancelen – ik bedoel: niet meer gebruiken?

Sanne Burger
sanneburger.com