Het lichaam is een uiterst fijngevoelig instrument. Er zijn veel meer dan de vijf zintuigen (zicht, gehoor, reuk, smaak en aanraking) die we op school geleerd hebben, waaronder het zintuig voor kleur, het zintuig voor zwaarte, evenwicht, sfeer, spanningen, elektromagnetisme, ruimte, nabijheid, beweging, vochtigheid, honger, dorst, behoefte aan ontlasting, vermoeidheid, gevaar, ziekte, gezondheid, weersveranderingen, vorm, pijn, verlangen, eerlijkheid, leugenachtigheid, etc.

In onze cultuur wordt het lichaam vaak niet serieus genomen – alsof het primitief, dom of traag is en aangestuurd moet worden door het intellect. Dat is net zoiets als een muis die een leeuw wil temmen. De intelligentie van het lichaam is zodanig dat in het lichaam van een vrouw een volmaakte baby kan groeien, met alles erop en eraan. Dat is een wonder dat niet te evenaren is door het intellect, net als veel andere lichaamsprocessen, zoals het verteren van voedsel, het genezen van wonden of de groei van baby naar volwassene.

Een van de meest waardevolle dingen die ik tijdens mijn Taotraining en massage-opleidingen geleerd heb, is het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn. Lichaamsbewustzijn wil zeggen dat je de signalen van je lichaam bewust waarneemt. Pijn is een daar goed voorbeeld van – het is een manier waarop het lichaam communiceert dat er iets aan de hand is dat schade veroorzaakt en opgelost moet worden. Meestal luisteren we wel naar pijn, als we het niet dempen met pijnstillers, maar er zijn veel subtielere manieren waarop het lichaam communiceert.

Als je bijvoorbeeld door de supermarkt loopt en kijkt naar alle voeding die daar uitgestald is, zal je lichaam je laten weten wat het nodig heeft. Het zal reageren met een gevoel van afkeer of lichte misselijkheid als je naar iets kijkt of beter nog, aan iets ruikt wat niet goed voor je is. Het zal reageren met een blij gevoel of een gevoel van aantrekking als je iets ziet of ruikt wat je goed zal doen. Of je dit bewust waarneemt, is afhankelijk van in welke mate je lichaamsbewustzijn ontwikkeld is. Je kunt je ook aangetrokken voelen tot dingen die niet goed voor je zijn, maar waaraan je verslaafd bent: suiker, drank, verzadigde vetten, zout en junkfood. Dat wil zeggen dat het lichaamsbewustzijn gecorrumpeerd is door geur-, kleur- en smaakstoffen. Er zijn veel onnatuurlijke manieren om de zintuigen te prikkelen en het lichaamsbewustzijn te kapen, zodat je toch koopt, eet of doet wat eigenlijk niet goed voor je is.

Heb je weleens door een onbekende stad gelopen en gedacht: “Hé, dat straatje ziet er leuk uit”, waarop je een fysieke sensatie kreeg die je tegenhield – een flits van angst, of een plotselinge verkramping, die zei: “Niet doen”? Dat was je lichaam dat je waarschuwde tegen gevaar dat zich in dat straatje bevond. Jij wist het niet, maar de oneindige intelligentie van het lichaam wist het wel. Je lichaam geeft altijd heel precies aan of iets of iemand veilig of onveilig is. Voor je intellect is dat onbegrijpelijk, omdat het de subtiliteit en reikwijdte mist van het lichaam. Het is het verschil tussen een bootje en de zee.

Massage is een hele goede manier om je lichaamsbewustzijn te ontwikkelen. Er zijn een aantal momenten bij Ancient Thai Massage waar dat heel duidelijk is. Bijvoorbeeld, in het eerste uur masseer je de voeten en de benen. Bij de vrouw doe je eerst het linkerbeen en bij de man het rechterbeen. Als je een been gemasseerd hebt, wat ongeveer 20-25 minuten duurt, en je vraagt vervolgens aan de cliënt: “Voel je het verschil tussen beide benen?” dan is dat voor bijna iedereen heel evident. Als mensen zoiets nog niet eerder ervaren hebben, dan is dat vaak een aha-moment en een eerste stap naar het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn.

Als je de signalen van je lichaam kunt waarnemen, dan kun je veel preciezer navigeren in deze werkelijkheid. Als je bijvoorbeeld naar een feestje gaat of welke ruimte dan ook betreedt, dan weet je meteen of de energie harmonieus is of niet. Het lichaamsbewustzijn is op zijn allerscherpst in de ontmoeting met een ander persoon. Je lichaam zal je meteen informeren over waar zijn of haar seksuele energie is – is hij beschikbaar, is hij in balans, is hij op zoek, is hij veilig – en over andere kenmerken van die persoon. Daar zijn geen woorden voor nodig – daar is zelfs geen aanraking voor nodig. Je voelt gewoon of die persoon oké is of niet. Je voelt of de ander wel of niet met jou harmoniseert, net als dat je ook kunt horen of twee instrumenten bij elkaar passen of vals klinken als ze tegelijkertijd spelen – behalve als je lichaamsbewustzijn overstemd wordt door de herrie of ruis van je gedachten. Je bent dan op een bepaald niveau doof, of ‘numb’.

Een ander voordeel van lichaamsbewustzijn is dat het heel direct is. Het scheelt een heleboel twijfel, onzekerheid, nadenken, lijstjes maken, onderzoek doen, informatie verzamelen en voors en tegens afwegen. Je lichaam weet direct het antwoord, terwijl de ratio daar vaak veel langer over doet. Intuïtie is vele malen efficiënter dan de ratio. Reinoud Eleveld, mijn Taoleraar, zei altijd: “Intelligentie is het vermogen om eenvoudige dingen te compliceren en wijsheid is het vermogen om gecompliceerde dingen te vereenvoudigen.” Dat is precies het verschil tussen intellect en lichaamsbewustzijn. Het is het verschil tussen een stad en een bos. Het bos is minder overzichtelijk, maar vele malen intelligenter dan de stad en veel gezonder, duurzamer, veelzijdiger en prettiger om in te zijn.

Baby’s zijn een en al lichaamsbewustzijn, maar als we opgroeien leren we om juist niet naar ons lichaam te luisteren, maar vooral ons intellect te ontwikkelen. Gelukkig kun je leren om beter naar je lichaam te luisteren, onder meer door massage. Ook in alle spirituele tradities – yoga, tantra, taoïsme, boeddhisme, sjamanisme – is het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn een belangrijk onderdeel van het pad.

Het is niet altijd even gemakkelijk om een goed ontwikkeld lichaamsbewustzijn te hebben. Hoe groter je lichaamsbewustzijn, hoe preciezer je het leven moet navigeren, omdat je je anders beroerd gaat voelen. Je zult bepaalde dingen niet meer kunnen doen die je voorheen zo leuk vond, zoals een avond dronken worden in de kroeg, jezelf in een carb-coma eten, een one night stand hebben, porno kijken, een gewelddadige serie binge watchen, een strak polyester jurkje aandoen, laat naar bed gaan, de hele dag binnen zitten, uren achter je computer zitten, het uithouden met een foute partner, of shoppen in Hoog Catharijne. Je zult met bepaalde gewoontes moeten stoppen, omdat je lichaam hevig protesteert als je het wel doet. Voorheen nam je dat niet waar en nu wel. De keus is dan óf je lichaam respecteren en ernaar luisteren, óf het opnieuw dempen, zodat je die dingen wel kunt blijven doen.

Hoe groter je lichaamsbewustzijn is, hoe meer je rekening zult moeten gaan houden met de behoeftes en grenzen van je lichaam. Je zult je voeding moeten aanpassen, je dagritme, je slaapritme, met wie je omgaat en zeker met wie je vrijt. Je zult je behoefte aan rust meer moeten respecteren – dat betekent misschien dat je niet meer van ‘s ochtends tot ‘s avonds kunt werken om dan die avond nog uit te gaan, veel te drinken, laat naar bed te gaan en dan de volgende dag hetzelfde nog een keer te doen. Misschien betekent het dat je heftiger reageert op stress en straling. Je zult gifstoffen steeds beter gaan waarnemen, zodat het steeds minder leuk wordt om dingen te eten en te drinken die niet gezond zijn. Je zult misschien gaan merken dat je partner niet goed voor je is, omdat je alleen al door bij hem in de buurt te zijn moe wordt. Het zal misschien steeds lastiger worden om je naar kantoor te slepen om daar de hele dag onder TL-licht in een sick building te zitten.

Het is belangrijk dat je tegelijk met het ontwikkelen van je lichaamsbewustzijn ook je vermogen ontwikkelt om dat wat je waarneemt te kunnen dragen. Zo niet, verkeer je continu in een staat van overprikkeling. In sommige gevallen is het raadzaam om je lichaamsbewustzijn te dempen, zodat je niet overweldigd raakt door alle impulsen en indrukken die op je afkomen. Als je bijvoorbeeld in een situatie bent die heel onveilig of akelig is, maar die je op dat moment niet kunt veranderen, is het goed wanneer je je lichaamsbewustzijn als het ware even uit kunt zetten, of op een lager pitje kunt draaien. Als je dan toch een keer door Hoog Catharijne moet lopen, dan is dat veel beter te doen dan wanneer alles wat daar gebeurt direct bij je binnenkomt.

In het laatste jaar van mijn Taotraining opleiding hadden we soms trainingsweken waar we zo diep gingen, dat het tijd kostte om daarna weer te kunnen functioneren in de normale wereld. Ik herinner me zo’n week waar we na de training buiten een vuurtje gemaakt hadden om nog even bij te komen, voor we de lange reis naar huis zouden aanvangen. Ik zag dat mijn leraar, Reinoud, achter elkaar twee flesjes bier achterover gooide en ik vroeg hem, enigszins veroordelend, waar hij mee bezig was. “Ik moet even dempen”, zei hij simpelweg. “Anders denk ik niet dat ik veilig thuiskom.”

Lichaamsbewustzijn is dus niet hetzelfde als openheid. Het is zeker niet aan te bevelen om altijd en overal open te zijn. We leven in een hardvochtige wereld vol onrecht en geweld, pijn en eenzaamheid. Je hebt een bepaalde stevigheid nodig om dat te kunnen waarnemen zonder eraan onderdoor te gaan. Mensen die van nature of door training een heel goed ontwikkeld lichaamsbewustzijn maar weinig draagkracht hebben, worden vaak ziek van straling, van negativiteit, van drukte, van een glas wijn op een terrasje. Iedereen moet voor zichzelf uitmaken wat een goede balans is tussen een hoog ontwikkeld lichaamsbewustzijn en functionele numbness. Niemand anders kan daarover oordelen, want niemand weet hoe een ander het leven ervaart. Het bereiken van balans is een dans tussen deze twee uitersten. Als je bewust kunt kiezen wanneer je je lichaamsbewustzijn helemaal open zet en wanneer je jezelf dempt, dan beheers je die paradox.

Uiteindelijk leidt het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn tot meer gezondheid, zingeving en geluk, maar onderweg zul je mogelijk offers moeten brengen en je leven moeten aanpassen. De schoonheid van een zich ontwikkelend lichaamsbewustzijn heeft dus ook zeker schaduwkanten. “Hoe groter de macht van de tovenaar, hoe smaller het pad is dat hij kan lopen.”

Sanne Burger
sanneburger.com